De lijdende vorm (المبني للمجهول)

Klinkers, geen extra woorden

Het Nederlands maakt de lijdende vorm met twee of drie woorden: "werd geschreven", "is geschreven". Het Arabisch verandert de klinkers binnen het werkwoord en voegt verder niets toe.

Verleden tijd: damma op de eerste letter, kasra voor de laatste wortelletter. كَتَبَ → كُتِبَ.

Tegenwoordige tijd: damma op het voorvoegsel, fatha voor de laatste wortelletter. يَكْتُبُ → يُكْتَبُ.

Holle werkwoorden krijgen een kasra met een lange ي: قَالَ → قِيلَ er werd gezegd, بَاعَ → بِيعَ het werd verkocht. De tegenwoordige tijd is يُقَالُ, يُبَاعُ.

Het oude lijdend voorwerp wordt onderwerp

Wat in de bedrijvende zin lijdend voorwerp was, is nu onderwerp en staat in de nominatief. Grammatici noemen het نَائِب الْفَاعِل, "plaatsvervanger van de doener". Het werkwoord past zich eraan aan zoals in elke werkwoordelijke zin.

• Actief: كَتَبَ أَحْمَدُ الرِّسَالَةَ. — Ahmed schreef de brief.
• Passief: كُتِبَتِ الرِّسَالَةُ. — De brief werd geschreven.
• فُتِحَتِ الْأَبْوَابُ فِي السَّاعَةِ الثَّامِنَةِ. — De deuren werden om acht uur geopend.
• تُسْتَخْدَمُ هَذِهِ الطَّرِيقَةُ فِي الْمَدَارِسِ. — Deze methode wordt op scholen gebruikt.

De doener wordt niet genoemd

الْمَبْنِيّ لِلْمَجْهُول betekent "gebouwd voor het onbekende": de lijdende vorm bestaat juist omdat de doener onbekend of onbelangrijk is. Wil je de doener noemen, gebruik dan de bedrijvende vorm. In krantentaal zie je wel مِنْ قِبَلِ ("door"), maar dat is een vertaalgewoonte die zorgvuldige schrijvers vermijden.

• سُرِقَتِ السَّيَّارَةُ. — De auto is gestolen.
• قِيلَ إِنَّ الِاجْتِمَاعَ غَدًا. — Er werd gezegd dat de vergadering morgen is.

تَمَّ + masdar

Modern geschreven Arabisch vervangt de lijdende vorm vaak door تَمَّ (het is voltooid) met een masdar. De betekenis is dezelfde, en zonder harakat is het makkelijker te lezen.

• تَمَّ افْتِتَاحُ الْمَكْتَبَةِ أَمْسِ. — De bibliotheek is gisteren geopend.
• تَمَّ إِرْسَالُ الرِّسَالَةِ. — De brief is verstuurd.
• يَتِمُّ اسْتِخْدَامُ هَذَا الْبَرْنَامَجِ فِي الشَّرِكَةِ. — Dit programma wordt in het bedrijf gebruikt.

Het voorwerp van de masdar staat in de genitief, omdat de twee woorden een iḍāfa vormen.

Let op als Nederlandstalige

• Er is geen hulpwerkwoord zoals "worden" of "zijn". ✗ صَارَ كُتِبَتِ الرِّسَالَةُ. / ✗ الرِّسَالَةُ تَكُونُ كُتِبَتْ. / ✓ كُتِبَتِ الرِّسَالَةُ.
• Vertaal "door Ahmed" niet met een voorzetsel; مِنْ أَحْمَدَ betekent "van Ahmed". ✗ كُتِبَتِ الرِّسَالَةُ مِنْ أَحْمَدَ. / ✓ كَتَبَ أَحْمَدُ الرِّسَالَةَ.
• Het nieuwe onderwerp staat in de nominatief, en het werkwoord past zich aan. ✗ كُتِبَ الرِّسَالَةَ. / ✓ كُتِبَتِ الرِّسَالَةُ.
• Verwar het passieve werkwoord niet met het passieve deelwoord: كُتِبَ is een gebeurtenis (het werd geschreven), مَكْتُوب een toestand (het is geschreven), net als het Nederlandse verschil tussen "werd" en "is".

Voorbeelddialoog

مَتَى فُتِحَ الْمَتْحَفُ؟ — Wanneer is het museum geopend?
تَمَّ افْتِتَاحُهُ فِي الْعَامِ الْمَاضِي. — Het is vorig jaar geopend.
وَهَلْ عُرِفَ سَبَبُ الْإِغْلَاقِ؟ — En was de reden van de sluiting bekend?
قِيلَ إِنَّ الْمَبْنَى قَدِيمٌ، لَكِنْ لَمْ يُذْكَرْ شَيْءٌ رَسْمِيٌّ. — Er werd gezegd dat het gebouw oud is, maar er is niets officieels gemeld.
تُسْتَخْدَمُ الْقَاعَةُ الْآنَ لِلْمَعَارِضِ. — De zaal wordt nu voor tentoonstellingen gebruikt.