Twee geslachten, geen onzijdig
Elk Arabisch zelfstandig naamwoord is mannelijk of vrouwelijk. Dat geldt ook voor dingen: een boek is mannelijk, een auto vrouwelijk. Het geslacht bepaalt de vorm van bijvoeglijke naamwoorden, werkwoorden en voornaamwoorden:
- الْبَيْتُ كَبِيرٌ. — Het huis is groot. (mannelijk)
- الْمَدِينَةُ كَبِيرَةٌ. — De stad is groot. (vrouwelijk)
Mannelijk is de basisvorm en heeft geen speciale uitgang.
Het belangrijkste kenmerk: taa marbuta ة
De meeste vrouwelijke woorden eindigen op ة. Bij personen maak je de vrouwelijke vorm meestal door ة toe te voegen aan de mannelijke:
| Mannelijk | Vrouwelijk | Betekenis |
|---|---|---|
| طَالِبٌ (ṭālibun) | طَالِبَةٌ (ṭālibatun) | student / studente |
| مُعَلِّمٌ (muʿallimun) | مُعَلِّمَةٌ (muʿallimatun) | leraar / lerares |
| مُهَنْدِسٌ (muhandisun) | مُهَنْدِسَةٌ (muhandisatun) | ingenieur |
| صَدِيقٌ (ṣadīqun) | صَدِيقَةٌ (ṣadīqatun) | vriend / vriendin |
| كَبِيرٌ (kabīrun) | كَبِيرَةٌ (kabīratun) | groot (bijvoeglijk naamwoord) |
Veel dingen op ة zijn ook vrouwelijk: سَيَّارَةٌ (auto), مَدْرَسَةٌ (school), غُرْفَةٌ (kamer), مَدِينَةٌ (stad).
Vrouwelijke woorden zonder ة
1. Vrouwelijk door de betekenis. Woorden voor vrouwen zijn vrouwelijk vanwege wat ze betekenen. Soms zijn het heel andere woorden:
| Mannelijk | Vrouwelijk |
|---|---|
| أَبٌ (abun) vader | أُمٌّ (ummun) moeder |
| أَخٌ (akhun) broer | أُخْتٌ (ukhtun) zus |
| وَلَدٌ (waladun) jongen | بِنْتٌ (bintun) meisje, dochter |
| رَجُلٌ (rajulun) man | امْرَأَةٌ (imraʾatun) vrouw |
2. Vrouwelijk door gebruik. Een klein groepje gewone woorden is vrouwelijk zonder zichtbaar kenmerk. Leer ze als lijstje:
- شَمْسٌ (zon), أَرْضٌ (aarde, land), نَارٌ (vuur), دَارٌ (huis, woning), حَرْبٌ (oorlog)
- lichaamsdelen die in paren voorkomen: يَدٌ (hand), عَيْنٌ (oog), رِجْلٌ (been), أُذُنٌ (oor)
- de meeste namen van landen en steden: مِصْرُ (Egypte), دِمَشْقُ (Damascus)
3. Andere vrouwelijke uitgangen. Minder vaak geven ـَى en ـَاءُ het vrouwelijk aan: ذِكْرَى (herinnering), صَحْرَاءُ (woestijn).
Mannelijke woorden die vrouwelijk lijken
Een paar mannennamen eindigen op ة en blijven gewoon mannelijk: حَمْزَةُ, أُسَامَةُ. De uitgang is dus een sterke aanwijzing, geen garantie. Daarom vermeldt een woordenboek het geslacht als het niet voor de hand ligt.
Let op als Nederlandstalige
- De en het zeggen niets over het Arabische geslacht. "De zon" en "het huis" helpen je niet: شَمْسٌ is vrouwelijk, بَيْتٌ mannelijk. Leer bij elk woord het geslacht. ✗ الشَّمْسُ كَبِيرٌ. / ✓ الشَّمْسُ كَبِيرَةٌ.
- Het Nederlands heeft soms een vrouwelijke vorm (lerares, studente), maar vaak niet: "zij is ingenieur", "zij is arts". Het Arabisch markeert een vrouw bijna altijd. ✗ هِيَ مُهَنْدِسٌ. / ✓ هِيَ مُهَنْدِسَةٌ.
- Zet geen ة achter woorden die al vrouwelijk zijn door hun betekenis. ✗ أُمَّةٌ voor "moeder" (dat betekent "natie") / ✓ أُمٌّ. ✗ بِنْتَةٌ / ✓ بِنْتٌ.
Voorbeelddialoog
هَلْ أَنْتِ طَالِبَةٌ؟ — Ben jij studente?
لَا، أَنَا مُهَنْدِسَةٌ. وَأَنْتَ؟ — Nee, ik ben ingenieur. En jij?
أَنَا مُعَلِّمٌ، وَأُمِّي مُعَلِّمَةٌ أَيْضًا. — Ik ben leraar, en mijn moeder is ook lerares.
هَلِ الْمَدْرَسَةُ قَرِيبَةٌ؟ — Is de school dichtbij?
نَعَمْ، هِيَ قَرِيبَةٌ جِدًّا. — Ja, heel dichtbij.