جمله‌ی فعلیه و مطابقت فعل (الجملة الفعلية)

فعل اول می‌آید

فارسی فعل را آخر جمله می‌گذارد: «شاگرد نامه را نوشت». ترتیب معمول عربی نوشتاری برعکس است: فعل، فاعل، مفعول.

• كَتَبَ الطَّالِبُ الرِّسَالَةَ. — شاگرد نامه را نوشت.
• قَرَأَ الْوَلَدُ الْكِتَابَ. — پسر کتاب را خواند.
• فَتَحَتِ الْمُعَلِّمَةُ الْبَابَ. — خانم معلم در را باز کرد.

فاعل (الْفَاعِلُ) مرفوع است و مفعول (الْمَفْعُولُ بِهِ) منصوب. کاری که «را» در فارسی می‌کند، در عربی فتحه‌ی آخر مفعول انجام می‌دهد. چون پایان کلمه‌ها نقش را نشان می‌دهند، ترتیب می‌تواند عوض شود، اما حالت پیش‌فرض فعل اول است.

می‌توانی با فاعل هم شروع کنی. آن‌وقت جمله اسمیه‌ای است که خبرش فعل است و روی فاعل تأکید دارد: الطَّالِبُ كَتَبَ الرِّسَالَةَ. — شاگرد بود که نامه را نوشت.

فعلِ پیش از فاعل مفرد می‌ماند

در فارسی فعل با فاعلِ انسانِ جمع همیشه جمع است: «شاگردها رفتند». در عربی وقتی فعل پیش از فاعل بیاید، پسوند جمع نمی‌گیرد، هر قدر هم فاعل‌ها زیاد باشند:

هر دو ستون یک معنی دارند. فعل جنس را همچنان نشان می‌دهد: فاعل مؤنث ـَتْ می‌گیرد، حتی وقتی فعل اول است.

مطابقت در جنس

• ذَهَبَتْ لَيْلَى إِلَى السُّوقِ. — لیلا به بازار رفت.
• دَرَسَتِ الطَّالِبَاتُ كَثِيرًا. — دانشجوها (دختر) زیاد درس خواندند.
• وَصَلَتِ السَّيَّارَاتُ. — ماشین‌ها رسیدند. (جمعِ غیرانسان مؤنث مفرد حساب می‌شود)

وقتی فعلِ ساکن‌آخر به ال می‌رسد، برای وصل کسره می‌گیرد: دَرَسَتْ و الطَّالِبَاتُ می‌شود دَرَسَتِ الطَّالِبَاتُ.

جای مفعولِ ضمیری

اگر مفعول ضمیر باشد، به فعل می‌چسبد و پیش از فاعل می‌آید: قَرَأَهُ الْوَلَدُ. — پسر آن را خواند.

نکته برای فارسی‌زبانان

• ترتیب فارسی (فاعل، مفعول، فعل) در عربی نوشتاری غیرطبیعی است. ✗ الطَّالِبُ الرِّسَالَةَ كَتَبَ. / ✓ كَتَبَ الطَّالِبُ الرِّسَالَةَ.
• فعلِ پیش از فاعلِ جمع را جمع نبند. ✗ ذَهَبُوا الطُّلَّابُ. / ✓ ذَهَبَ الطُّلَّابُ.
• فعل فارسی جنس ندارد. ✗ ذَهَبَ لَيْلَى. / ✓ ذَهَبَتْ لَيْلَى. برای جمعِ اشیا هم: ✗ وَصَلَ السَّيَّارَاتُ. / ✓ وَصَلَتِ السَّيَّارَاتُ.
• «را» در عربی کلمه نیست؛ مفعول فتحه می‌گیرد. ✗ قَرَأَ الْوَلَدُ الْكِتَابُ. / ✓ قَرَأَ الْوَلَدُ الْكِتَابَ.

مکالمه‌ی نمونه

مَاذَا حَدَثَ فِي الْمَدْرَسَةِ؟ — در مدرسه چه شد؟
وَصَلَ الْمُعَلِّمُونَ مُبَكِّرًا. — معلم‌ها زود رسیدند.
وَالطُّلَّابُ؟ — شاگردها چی؟
الطُّلَّابُ وَصَلُوا بَعْدَهُمْ. — شاگردها بعد از آن‌ها رسیدند.
وَمَنْ فَتَحَ الْبَابَ؟ — چه کسی در را باز کرد؟
فَتَحَتِ الْمُدِيرَةُ الْبَابَ. — خانم مدیر در را باز کرد.