مثنی (المثنّى)

شکلی جدا برای دقیقاً دو تا

فارسی برای «دو» همان جمع یا مفرد را به کار می‌برد («دو کتاب»). عربی برای دو تا پسوند ویژه دارد که هر اسمی می‌گیرد. فارسی‌زبان این پسوند را از «والدین»، «طرفین» و «حرمین» می‌شناسد، اما فقط یکی از دو شکلش را:

پسوند جای تنوین را می‌گیرد. مثل پسوندهای ملکی، ة به ت تبدیل می‌شود: سَيَّارَةٌ ← سَيَّارَتَانِ («دولتین» در فارسی هم همین «ت» را نشان می‌دهد).

• عِنْدِي كِتَابَانِ. — دو کتاب دارم.
• رَأَيْتُ طَالِبَيْنِ فِي الْمَكْتَبَةِ. — دو شاگرد را در کتابخانه دیدم.
• ذَهَبْتُ مَعَ صَدِيقَيْنِ. — با دو دوست رفتم.

صفت هم مثنی است

• طَالِبَانِ جَدِيدَانِ — دو شاگرد تازه
• الطَّالِبَانِ الْجَدِيدَانِ — آن دو شاگرد تازه
• سَيَّارَتَانِ صَغِيرَتَانِ — دو ماشین کوچک

نون در اضافه می‌افتد

وقتی اسمِ مثنی اسم اولِ اضافه باشد، ن آن حذف می‌شود:

• كِتَابَا الطَّالِبِ — دو کتابِ شاگرد
• وَالِدَا أَحْمَدَ — پدر و مادرِ احمد
• فِي يَدَيِ الْوَلَدِ — در دو دستِ پسر

پیش از پسوند ضمیر هم همین‌طور: كِتَابَاهُ دو کتابش، يَدَيْهِ دو دستش.

ضمیر و فعل مثنی

• هُمَا يَدْرُسَانِ فِي الْجَامِعَةِ. — آن دو در دانشگاه درس می‌خوانند.
• هَلْ أَنْتُمَا جَاهِزَانِ؟ — شما دو نفر آماده‌اید؟

ن در يَكْتُبَانِ بعد از أَنْ، لَنْ و لَمْ می‌افتد: لَنْ يَكْتُبَا.

نکته برای فارسی‌زبانان

• «والدین» و «طرفین» فارسی همیشه ـَيْنِ دارند، اما در عربی فاعل و مبتدا ـَانِ می‌گیرند. ✗ الْوَالِدَيْنِ فِي الْبَيْتِ. / ✓ الْوَالِدَانِ فِي الْبَيْتِ.
• «دو کتاب» را با عدد و مفرد نساز. ✗ اثْنَانِ كِتَابٌ / ✓ كِتَابَانِ
• ة پیش از پسوند ت می‌شود. ✗ سَيَّارَةَانِ / ✓ سَيَّارَتَانِ
• در اضافه نون را بینداز. ✗ كِتَابَانِ الطَّالِبِ / ✓ كِتَابَا الطَّالِبِ

مکالمه‌ی نمونه

كَمْ كِتَابًا عِنْدَكَ؟ — چند کتاب داری؟
عِنْدِي كِتَابَانِ فَقَطْ. — فقط دو کتاب دارم.
وَمَنْ هُمَا؟ — آن دو نفر کی هستند؟
هُمَا طَالِبَانِ جَدِيدَانِ فِي الصَّفِّ. — دو شاگرد تازه‌ی کلاس‌اند.
هَلْ يَدْرُسَانِ الْعَرَبِيَّةَ؟ — عربی می‌خوانند؟
نَعَمْ، وَوَالِدَاهُمَا مُعَلِّمَانِ. — بله، و پدر و مادرشان هم معلم‌اند.