صفت تفضیلی و عالی (أفعل التفضيل)

یک وزن برای همه‌ی صفت‌ها

فارسی به صفت «ـتر» اضافه می‌کند. عربی تقریباً هر صفتی را در وزن أَفْعَل می‌ریزد. این وزن را از فارسی می‌شناسی: «اکبر»، «اعظم»، «احسن»، «اقل».

«از» در مقایسه همان مِنْ است و ترتیب مثل فارسی است:

• أَحْمَدُ أَكْبَرُ مِنْ عُمَرَ. — احمد از عمر بزرگ‌تر است.
• الْعَرَبِيَّةُ أَصْعَبُ مِنَ الْإِنْجِلِيزِيَّةِ. — عربی از انگلیسی سخت‌تر است.
• هَذِهِ السَّيَّارَةُ أَسْرَعُ مِنْ تِلْكَ. — این ماشین از آن یکی سریع‌تر است.

صفت تفضیلی مطابقت نمی‌کند

أَفْعَلُ برای مذکر، مؤنث، مفرد و جمع یک شکل دارد:

• هِيَ أَكْبَرُ مِنْهُ. — او (زن) از او (مرد) بزرگ‌تر است.
• هُمْ أَسْرَعُ مِنَّا. — آن‌ها از ما سریع‌ترند.

أَفْعَلُ تنوین نمی‌گیرد و در حالت جر فتحه دارد: فِي بَيْتٍ أَكْبَرَ — در خانه‌ای بزرگ‌تر.

صفت‌هایی که در وزن نمی‌گنجند

صفت‌هایی که بیش از سه حرف اصلی دارند یا از وزن‌های دیگر ساخته شده‌اند (مُفِيدٌ، مُسْتَخْدَمٌ)، با أَكْثَرُ یا أَقَلُّ و مصدرِ منصوب مقایسه می‌شوند:

• هَذَا الْكِتَابُ أَكْثَرُ فَائِدَةً. — این کتاب مفیدتر است.
• هَذِهِ الطَّرِيقَةُ أَقَلُّ صُعُوبَةً. — این روش کم‌دردسرتر است.
• اللُّغَةُ الْعَرَبِيَّةُ أَكْثَرُ اسْتِخْدَامًا الْيَوْمَ. — زبان عربی امروز بیشتر به کار می‌رود.

دو راه برای صفت عالی

به‌صورت اضافه، با اسم مفردِ نکره‌ی مجرور یا با جمعِ معرفه. این درست مثل ترتیب فارسی «بزرگ‌ترین شهر» است:

• أَكْبَرُ مَدِينَةٍ فِي مِصْرَ — بزرگ‌ترین شهر مصر
• أَكْبَرُ الْمُدُنِ — بزرگ‌ترینِ شهرها

به‌صورت صفت با ال بعد از اسم معرفه. اینجا مؤنث وزن فُعْلَى دارد:

• الطَّالِبُ الْأَكْبَرُ — مسن‌ترین شاگرد
• الْمَدِينَةُ الْكُبْرَى — بزرگ‌ترین شهر
• الْمُشْكِلَةُ الصُّغْرَى — کوچک‌ترین مشکل

نکته برای فارسی‌زبانان

• «ـتر» را با کلمه‌ای جدا ترجمه نکن. ✗ كَبِيرٌ أَكْثَرُ / ✓ أَكْبَرُ
• ترتیب «بزرگ‌ترین شهر» در هر دو زبان یکی است، اما اسم در عربی مفرد، نکره و مجرور است. ✗ أَكْبَرُ الْمَدِينَةِ / ✗ أَكْبَرُ مَدِينَةً / ✓ أَكْبَرُ مَدِينَةٍ
• صفت تفضیلی مثل «بزرگ‌تر» فارسی ثابت است؛ مطابقتی را که در صفت‌های معمولی آموختی اینجا اعمال نکن. ✗ هِيَ كُبْرَى مِنْهُ. / ✓ هِيَ أَكْبَرُ مِنْهُ.
• أَفْعَلُ تنوین نمی‌گیرد. ✗ أَكْبَرٌ مِنْ عُمَرَ / ✓ أَكْبَرُ مِنْ عُمَرَ

مکالمه‌ی نمونه

أَيُّ مَدِينَةٍ أَكْبَرُ، الْقَاهِرَةُ أَمْ دِمَشْقُ؟ — کدام شهر بزرگ‌تر است، قاهره یا دمشق؟
الْقَاهِرَةُ أَكْبَرُ بِكَثِيرٍ. — قاهره خیلی بزرگ‌تر است.
وَهَلْ هِيَ أَجْمَلُ؟ — زیباتر هم هست؟
دِمَشْقُ أَقْدَمُ وَأَهْدَأُ. — دمشق قدیمی‌تر و آرام‌تر است.
إِذَنْ هِيَ أَكْثَرُ رَاحَةً. — پس راحت‌تر است.