إنّ و خواهرانش (إنّ وأخواتها)

چند کلمه که حالت را عوض می‌کنند

إِنَّ و چند کلمه‌ی هم‌گروهش (خواهران إِنَّ) سر جمله‌ی اسمیه می‌نشینند. مبتدا را منصوب می‌کنند و خبر را مرفوع باقی می‌گذارند. این برعکسِ كَانَ است:

• الطَّقْسُ جَمِيلٌ. — هوا خوب است.
• إِنَّ الطَّقْسَ جَمِيلٌ. — هوا واقعاً خوب است.

«لیکن» و «کأنّ» و «لیت و لعل» (به معنی امروز و فردا کردن) در فارسی از همین کلمه‌ها آمده‌اند.

ضمیر مستقیم می‌چسبد

بعد از این کلمه‌ها ضمیر جدا نمی‌آید. ضمیر پسوند می‌شود و همان مبتدای منصوب است:

• أَعْرِفُ أَنَّهَا مُعَلِّمَةٌ. — می‌دانم که او معلم است.
• لَمْ أَذْهَبْ لِأَنَّنِي كُنْتُ مَرِيضًا. — نرفتم چون مریض بودم.

إِنَّ یا أَنَّ

«که» فارسی برای هر دو کافی است، اما عربی میانشان فرق می‌گذارد. إِنَّ اول جمله می‌آید. بعد از فعل قَالَ هم قاعده‌ی کلاسیک إِنَّ است، هرچند در روزنامه‌های امروز آنجا أَنَّ هم دیده می‌شود. بعد از فعل‌های دیگر «که» می‌شود أَنَّ:

• قَالَ إِنَّ الِامْتِحَانَ صَعْبٌ. — گفت که امتحان سخت است.
• عَرَفْتُ أَنَّ الِامْتِحَانَ صَعْبٌ. — فهمیدم که امتحان سخت است.
• مِنَ الْمَعْرُوفِ أَنَّ الْقَاهِرَةَ كَبِيرَةٌ. — معروف است که قاهره بزرگ است.

اگر بعد از «که» فعل بیاید نه اسم، أَنْ با سکون لازم است: أُرِيدُ أَنْ أَذْهَبَ. — می‌خواهم بروم.

نکته برای فارسی‌زبانان

• فارسی «که» را گاهی حذف می‌کند («می‌دانم هوا خوب است»). عربی أَنَّ را حذف نمی‌کند. ✗ أَعْرِفُ الطَّقْسَ جَمِيلٌ. / ✓ أَعْرِفُ أَنَّ الطَّقْسَ جَمِيلٌ.
• «چون او مریض است» دو کلمه‌ی جدا دارد؛ در عربی ضمیر می‌چسبد. ✗ لِأَنَّ هُوَ مَرِيضٌ. / ✓ لِأَنَّهُ مَرِيضٌ.
• مبتدا منصوب می‌شود. ✗ إِنَّ الطَّقْسُ جَمِيلٌ. / ✓ إِنَّ الطَّقْسَ جَمِيلٌ.
• «گفت که» را با إِنَّ بنویس: قَالَ إِنَّ الِامْتِحَانَ صَعْبٌ. در مطبوعات قَالَ أَنَّ هم می‌بینی، اما نوشتار دقیق إِنَّ را نگه می‌دارد.

مکالمه‌ی نمونه

أَيْنَ أَحْمَدُ؟ — احمد کجاست؟
أَظُنُّ أَنَّهُ فِي الْمَكْتَبِ. — فکر می‌کنم در دفتر است.
قَالَ لِي إِنَّ الْعَمَلَ كَثِيرٌ الْيَوْمَ. — به من گفت که امروز کار زیاد است.
لَكِنَّهُ وَعَدَ بِأَنْ يَأْتِيَ. — ولی قول داد که بیاید.
لَعَلَّهُ يَصِلُ قَرِيبًا. — شاید به‌زودی برسد.