پرسش بله/نه: هَلْ و أَ
اینجا عربی و فارسی به هم نزدیکاند. عربی ترتیب کلمهها را عوض نمیکند و فعل کمکی ندارد. کافی است هَلْ را، مثل «آیا» در فارسی، اول جمله بگذاری:
- أَنْتَ طَالِبٌ. ← هَلْ أَنْتَ طَالِبٌ؟ — آیا دانشجو هستی؟
- تَسْكُنُ هُنَا. ← هَلْ تَسْكُنُ هُنَا؟ — آیا اینجا زندگی میکنی؟
- هَلِ الْمَطْعَمُ مَفْتُوحٌ؟ — آیا رستوران باز است؟ (پیش از ال، هَلْ میشود هَلِ)
یک تفاوت: «آیا» در گفتار فارسی معمولاً میافتد و فقط لحن پرسشی میماند، اما در عربی نوشتاری هَلْ لازم است.
پیشوند أَ همین کار را میکند و به کلمهی اول میچسبد: أَتَسْكُنُ هُنَا؟ پیش از جملهی منفی أَ میآید، نه هَلْ: أَلَيْسَ كَذَلِكَ؟ — مگر اینطور نیست؟
جواب: نَعَمْ بله، لَا نه. برای «چرا» (بله) در جواب پرسش منفی بَلَى میگویند.
کلمههای پرسش
در فارسی کلمهی پرسش معمولاً سر جای خودش در جمله میماند («اسمت چیست؟»، «کجا زندگی میکنی؟»). در عربی کلمهی پرسش اول جمله میآید؛ تنها حرف اضافه میتواند پیش از آن بیاید: إِلَى أَيْنَ تَذْهَبُ؟
| کلمه | معنی | نمونه |
|---|---|---|
| مَا | چه، چیست (پیش از اسم) | مَا اسْمُكَ؟ — اسمت چیست؟ |
| مَاذَا | چه (پیش از فعل) | مَاذَا تَدْرُسُ؟ — چه میخوانی؟ |
| مَنْ | چه کسی | مَنْ هَذَا؟ — این کیست؟ |
| أَيْنَ | کجا | أَيْنَ الْمَحَطَّةُ؟ — ایستگاه کجاست؟ |
| مِنْ أَيْنَ | از کجا | مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ — اهل کجایی؟ |
| مَتَى | کی، چه وقت | مَتَى يَبْدَأُ الدَّرْسُ؟ — درس کی شروع میشود؟ |
| كَيْفَ | چطور | كَيْفَ حَالُكَ؟ — حالت چطور است؟ |
| لِمَاذَا | چرا | لِمَاذَا تَدْرُسُ الْعَرَبِيَّةَ؟ — چرا عربی میخوانی؟ |
| كَمْ | چند، چقدر | كَمْ عُمْرُكَ؟ — چند سالت است؟ |
بدون حرکت، مَنْ (چه کسی) و مِنْ (از) هر دو من نوشته میشوند.
كَمْ و اسم مفرد منصوب
بعد از «چند» فارسی هم اسم مفرد میآورد («چند کتاب»)، پس این بخش آسان است. اما در عربی اسم تنوین نصب هم میگیرد:
- كَمْ كِتَابًا عِنْدَكَ؟ — چند کتاب داری؟
- كَمْ طَالِبًا فِي الصَّفِّ؟ — چند شاگرد در کلاس هست؟
- كَمْ سَاعَةً تَعْمَلُ؟ — چند ساعت کار میکنی؟ (کلمهی مختوم به ة الف اضافه نمیگیرد)
برای قیمت بِـ اضافه میشود: بِكَمْ هَذَا؟ — این چند است؟
جواب «چرا»
به لِمَاذَا با لِأَنَّ (چون) جواب میدهند: لِأَنَّ الْعَرَبِيَّةَ جَمِيلَةٌ چون عربی زیباست، لِأَنَّهَا جَمِيلَةٌ چون زیباست.
نکته برای فارسیزبانان
- ترتیب فارسی را نیاور؛ کلمهی پرسش اول میآید. ✗ اسْمُكَ مَا؟ / ✓ مَا اسْمُكَ؟ و ✗ تَسْكُنُ أَيْنَ؟ / ✓ أَيْنَ تَسْكُنُ؟
- دوستان دروغین: مَا یعنی «چه»، نه «ما» (آن نَحْنُ است)؛ مَنْ یعنی «چه کسی»، نه «من» (آن أَنَا است)؛ كَمْ یعنی «چند»، نه «کم».
- «چند کتاب» در هر دو زبان مفرد است، اما عربی نصب میخواهد. ✗ كَمْ كِتَابٌ عِنْدَكَ؟ / ✓ كَمْ كِتَابًا عِنْدَكَ؟
- پیش از اسم مَا بگو، نه مَاذَا. ✗ مَاذَا اسْمُكَ؟ / ✓ مَا اسْمُكَ؟
مکالمهی نمونه
مِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟ — اهل کجایی؟ (به زن)
أَنَا مِنْ تُونِسَ. وَأَنْتَ؟ — اهل تونس هستم. تو چی؟
أَنَا مِنْ إِيرَانَ. مَاذَا تَدْرُسِينَ؟ — من اهل ایران هستم. چه میخوانی؟
أَدْرُسُ الطِّبَّ. وَلِمَاذَا تَدْرُسُ الْعَرَبِيَّةَ؟ — طب میخوانم. تو چرا عربی میخوانی؟
لِأَنَّ عَمَلِي فِي عَمَّانَ. — چون کارم در امان است.