حرف‌های اضافه و حالت جر (حروف الجر)

حرف‌های اضافه‌ی اصلی

بسیاری از این حرف‌ها را از فارسی می‌شناسی: «فی‌المثل»، «علی‌رغم»، «از صبح الی شب»، «مع‌الوصف». اما در عربی کاربردشان دقیق‌تر و گاهی متفاوت است.

بِـ و لِـ یک‌حرفی‌اند و به کلمه‌ی بعد می‌چسبند. بعد از لِـ الفِ ال در نوشتن هم می‌افتد: لِـ و الْبَيْتِ می‌شود لِلْبَيْتِ.

اسم بعد از حرف اضافه مجرور است

در فارسی «خانه» بعد از «در» عوض نمی‌شود. در عربی اسم بعد از حرف اضافه حالت جر می‌گیرد: ـِ اگر معرفه باشد و ـٍ (تنوین کسره) اگر نکره باشد.

مِنْ و عَنْ به سکون ختم می‌شوند، برای همین پیش از ال مصوت کمکی می‌گیرند: مِنَ الْبَيْتِ، عَنِ الْبَيْتِ.

«داشتن»

عربی فعلی مثل «داشتن» ندارد. به‌جایش عِنْدَ (برای چیزی که همراه یا در اختیار داری) یا لِـ (برای نسبت‌ها و تعلق) را با پسوند ضمیر می‌آورد:

• عِنْدِي سَيَّارَةٌ. — ماشین دارم.
• لَهُ أَخٌ وَأُخْتٌ. — یک برادر و یک خواهر دارد.
• لَيْسَ عِنْدِي وَقْتٌ. — وقت ندارم.

چیزی که «داری» از نظر دستوری مبتداست، پس مرفوع می‌ماند: عِنْدِي كِتَابٌ، نه مفعول.

نکته برای فارسی‌زبانان

• بِـ یعنی «با / به‌وسیله‌ی»، نه «به». برای جهت إِلَى لازم است. ✗ أَذْهَبُ بِالسُّوقِ. / ✓ أَذْهَبُ إِلَى السُّوقِ. (به بازار می‌روم.)
• «با» فارسی دو معنی دارد و عربی دو کلمه: همراهی مَعَ و ابزار بِـ. ✗ أَكْتُبُ مَعَ الْقَلَمِ. / ✓ أَكْتُبُ بِالْقَلَمِ. اما أَذْهَبُ مَعَ صَدِيقِي.
• «ندارم» با لَا ساخته نمی‌شود، چون فعلی در کار نیست. ✗ لَا عِنْدِي وَقْتٌ. / ✓ لَيْسَ عِنْدِي وَقْتٌ.
• پایان جر را فراموش نکن. ✗ فِي الْبَيْتُ / ✓ فِي الْبَيْتِ

مکالمه‌ی نمونه

أَيْنَ أَنْتَ؟ — کجایی؟
أَنَا فِي الْمَكْتَبِ مَعَ أَحْمَدَ. — در دفترم، با احمد.
هَلْ عِنْدَكَ قَلَمٌ؟ — خودکار داری؟
نَعَمْ، الْقَلَمُ عَلَى الطَّاوِلَةِ. — بله، خودکار روی میز است.
شُكْرًا، سَأَذْهَبُ إِلَى السُّوقِ. — ممنون، به بازار می‌روم.