مثل «درِ خانه»، بدون کسرهی اضافه
ترتیب اضافهی عربی همان ترتیب فارسی است: اول مضاف، بعد مضافالیه. تفاوت این است که عربی چیزی مثل کسرهی اضافه میان دو اسم نمیگذارد؛ دو اسم فقط کنار هم مینشینند:
- بَابُ الْبَيْتِ — درِ خانه
- كِتَابُ الطَّالِبِ — کتابِ شاگرد
- مُدِيرُ الْمَدْرَسَةِ — مدیرِ مدرسه
این ساختار را از ترکیبهای عربیِ فارسی هم میشناسی: «بیتالمال» همان بَيْتُ الْمَالِ است و «رئیسالوزرا» همان رَئِيسُ الْوُزَرَاءِ. به اسم اول الْمُضَافُ و به دومی الْمُضَافُ إِلَيْهِ میگویند.
قاعدهها
اسم اول نه ال میگیرد نه تنوین. با اسمِ بعدی معرفه میشود.
اسم دوم همیشه مجرور است: ـِ اگر معرفه باشد و ـٍ اگر نکره.
اسم اول همان حالتی را میگیرد که جمله به آن میدهد. یعنی مصوت پایان اسم اول ثابت نیست:
| جمله | حالت اسم اول | معنی |
|---|---|---|
| بَابُ الْبَيْتِ كَبِيرٌ. | مرفوع ـُ | درِ خانه بزرگ است. |
| فَتَحْتُ بَابَ الْبَيْتِ. | منصوب ـَ | درِ خانه را باز کردم. |
| وَقَفْتُ عِنْدَ بَابِ الْبَيْتِ. | مجرور ـِ | کنار درِ خانه ایستادم. |
تای گرد در اسم اول «ت» خوانده میشود: مَدِينَةُ دِمَشْقَ شهر دمشق، سَيَّارَةُ الْمُعَلِّمِ ماشینِ معلم.
معرفه یا نکره
فقط اسم آخر تعیین میکند:
| عربی | معنی |
|---|---|
| بَابُ الْبَيْتِ | درِ خانه (خانهی مشخص) |
| بَابُ بَيْتٍ | درِ یک خانه |
| غُرْفَةُ الطُّلَّابِ | اتاقِ شاگردها |
| غُرْفَةُ طُلَّابٍ | اتاقی مالِ چند شاگرد |
زنجیره میتواند بلندتر شود: بَابُ غُرْفَةِ الْمُدِيرِ — درِ اتاقِ مدیر. همهی اسمها جز اولی مجرورند.
صفت بعد از کل زنجیره
در فارسی صفت درست بعد از اسمِ خودش میآید: «درِ بزرگِ خانه». در عربی اضافه را نمیتوان شکست؛ صفت تا آخر زنجیره صبر میکند و مصوت پایانیاش نشان میدهد وصفِ کدام اسم است:
- بَابُ الْبَيْتِ الْكَبِيرُ — درِ بزرگِ خانه (ـُ مثل بَابُ)
- بَابُ الْبَيْتِ الْكَبِيرِ — درِ خانهی بزرگ (ـِ مثل الْبَيْتِ)
نکته برای فارسیزبانان
- کسرهی اضافهی فارسی را روی اسم اول نگذار؛ مصوت اسم اول را جمله تعیین میکند. ✗ بَابِ الْبَيْتِ كَبِيرٌ. / ✓ بَابُ الْبَيْتِ كَبِيرٌ.
- «درِ خانه» در فارسی معرفه است، اما در عربی اسم اول هرگز ال یا تنوین نمیگیرد. ✗ الْبَابُ الْبَيْتِ / ✗ بَابٌ الْبَيْتِ / ✓ بَابُ الْبَيْتِ
- صفت را وسط زنجیره نگذار. ✗ بَابُ الْكَبِيرُ الْبَيْتِ / ✓ بَابُ الْبَيْتِ الْكَبِيرُ
- جای کسرهی اضافه حرف اضافه هم نمیآید. ✗ بَابٌ مِنَ الْبَيْتِ / ✓ بَابُ الْبَيْتِ. تای گرد اسم اول هم مثل «ـهی» فارسی خوانده نمیشود، بلکه «ت» تلفظ میشود: مَدِينَةُ دِمَشْقَ.
مکالمهی نمونه
هَذَا بَيْتُ أَحْمَدَ. — این خانهی احمد است.
وَأَيْنَ غُرْفَةُ الطَّعَامِ؟ — اتاق غذاخوری کجاست؟
بَابُ غُرْفَةِ الطَّعَامِ عَلَى الْيَمِينِ. — درِ اتاق غذاخوری سمت راست است.
سَيَّارَةُ الْمُدِيرِ أَمَامَ الْبَيْتِ. — ماشینِ مدیر جلوی خانه است.
نَعَمْ، هُوَ صَدِيقُ أَحْمَدَ. — بله، او دوستِ احمد است.