منفی کردن در زمان حال (لا و ليس)

دو نوع جمله، دو نوع نفی

این تقسیم برای فارسی‌زبان غریب نیست. فارسی هم فعل را با «نـ» منفی می‌کند («نمی‌دانم») و جمله‌ی اسمی را با «نیست» («دانشجو نیستم»). عربی هم همین‌طور انتخاب می‌کند:

• جمله‌ای که فعل مضارع دارد: لَا
• جمله‌ای که فعل ندارد (جمله‌ی اسمیه): لَيْسَ

لَا و فعل مضارع

لَا کلمه‌ای جداست که درست پیش از فعل می‌آید و چیز دیگری عوض نمی‌شود:

• لَا أَعْرِفُ. — نمی‌دانم.
• لَا يَسْكُنُ هُنَا. — اینجا زندگی نمی‌کند.
• هِيَ لَا تَشْرَبُ الْقَهْوَةَ. — او قهوه نمی‌نوشد.
• لَا نَذْهَبُ إِلَى السُّوقِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ. — جمعه‌ها به بازار نمی‌رویم.

لَيْسَ برای جمله‌ی بدون فعل

لَيْسَ همان «نیست» است و مثل «نیستم، نیستی» صرف می‌شود:

خبر منصوب می‌شود

بعد از لَيْسَ خبر حالت نصب می‌گیرد: تنوین فتحه، روی الفِ اضافه، مگر کلمه به ة ختم شود.

برای منفی کردن یک صفت درون ترکیب غَيْرُ می‌آید، درست مثل «غیر» در فارسی («غیرواضح»): كَلَامٌ غَيْرُ وَاضِحٍ سخنِ نامفهوم. تفاوتش این است که در عربی کلمه‌ی بعد از غَيْرُ مجرور است.

نکته برای فارسی‌زبانان

• «نه» فارسی را جای «نیست» نگذار. لَا با جمله‌ی بدون فعل نمی‌آید. ✗ أَنَا لَا طَالِبٌ. / ✓ لَسْتُ طَالِبًا.
• «نیست» فارسی خبر را عوض نمی‌کند، لَيْسَ می‌کند. ✗ لَسْتُ طَالِبٌ. / ✓ لَسْتُ طَالِبًا.
• «نیست» در فارسی آخر جمله است؛ لَيْسَ اول یا بعد از مبتدا می‌آید، هرگز آخر. ✗ الْبَيْتُ كَبِيرًا لَيْسَ. / ✓ لَيْسَ الْبَيْتُ كَبِيرًا.
• لَيْسَ خودش شخص را دارد؛ فعل دیگری لازم نیست. ✗ لَيْسَ هُوَ يَكُونُ طَالِبًا. / ✓ لَيْسَ طَالِبًا.

مکالمه‌ی نمونه

هَلْ أَنْتَ مُعَلِّمٌ؟ — تو معلمی؟
لَا، لَسْتُ مُعَلِّمًا. أَنَا طَالِبٌ. — نه، معلم نیستم. دانشجو هستم.
وَهَلْ تَسْكُنُ هُنَا؟ — اینجا زندگی می‌کنی؟
لَا، لَا أَسْكُنُ هُنَا. — نه، اینجا زندگی نمی‌کنم.
وَأُخْتُكَ؟ — خواهرت چی؟
لَيْسَتْ فِي الْمَدِينَةِ الْآنَ. — الان در شهر نیست.