عددهای ۱ تا ۱۰، ساعت و روزهای هفته

یک تا ده

رقم‌های عربی و فارسی هم‌ریشه‌اند، اما سه‌تایشان شکل دیگری دارند: ۴، ۵ و ۶ فارسی در عربی ٤ ٥ ٦ نوشته می‌شوند.

عددها مثل فارسی از چپ به راست نوشته می‌شوند: ١٩٩٥ همان ۱۹۹۵ است.

شمردن: جنس برعکس می‌شود

وَاحِدٌ و اثْنَانِ کمتر لازم می‌شوند، چون اسم مفرد خودش یعنی «یکی» و پایان مثنی خودش یعنی «دو تا».

از سه تا ده عدد جنسی مخالف جنسِ معدود می‌گیرد و معدود جمع و مجرور است:

برای تشخیص جنس به مفرد نگاه کن: سَيَّارَاتٌ مؤنث است چون سَيَّارَةٌ مؤنث است.

ساعت

فارسی ساعت را با عدد اصلی می‌گوید («ساعت سه»). عربی عدد ترتیبی مؤنث با ال می‌آورد، چون السَّاعَةُ مؤنث است:

• السَّاعَةُ الْوَاحِدَةُ — ساعت یک
• السَّاعَةُ الثَّالِثَةُ — ساعت سه
• السَّاعَةُ الْخَامِسَةُ وَالنِّصْفُ — ساعت پنج و نیم
• السَّاعَةُ السَّابِعَةُ وَالرُّبْعُ — ساعت هفت و ربع
• السَّاعَةُ التَّاسِعَةُ إِلَّا الرُّبْعَ — یک ربع به نه

برای «ساعتِ ...» در معنای «در ساعت» فِي می‌آید و همه‌چیز بعدش مجرور است: فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ ساعت سه.

روزها

نام بیشتر روزها از عدد ساخته شده و شمارش از یکشنبه است (الْأَحَدُ از «یک»، الِاثْنَيْنِ از «دو»)؛ فقط السَّبْتُ و الْجُمُعَةُ از عدد نیستند:

«روز دوشنبه» یا «دوشنبه» به معنای زمان می‌شود يَوْمَ الِاثْنَيْنِ.

نکته برای فارسی‌زبانان

• فارسی بعد از عدد اسم مفرد می‌آورد («سه کتاب»). عربی از سه تا ده جمع می‌خواهد. ✗ ثَلَاثَةُ كِتَابٍ / ✓ ثَلَاثَةُ كُتُبٍ
• فارسی جنس ندارد، پس قاعده‌ی جنس برعکس کاملاً تازه است. ✗ ثَلَاثُ كُتُبٍ / ✓ ثَلَاثَةُ كُتُبٍ
• «ساعت سه» با عدد اصلی ترجمه نمی‌شود. ✗ السَّاعَةُ ثَلَاثَةٌ / ✓ السَّاعَةُ الثَّالِثَةُ
• رقم‌های فارسی را در متن عربی ننویس. ✗ ۴۵ / ✓ ٤٥

مکالمه‌ی نمونه

كَمِ السَّاعَةُ؟ — ساعت چند است؟
السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ. — چهار و نیم است.
مَتَى الدَّرْسُ؟ — درس کی است؟
يَوْمَ الْخَمِيسِ فِي السَّاعَةِ التَّاسِعَةِ. — پنجشنبه ساعت نه.
عِنْدِي خَمْسَةُ كُتُبٍ وَثَلَاثُ كَرَّاسَاتٍ. — پنج کتاب و سه دفترچه دارم.