مطابقت صفت و موصوف (النعت)

ترتیب مثل فارسی، مطابقت از چهار جهت

ترتیب برای فارسی‌زبان آشناست: صفت بعد از اسم می‌آید، مثل «خانه‌ی بزرگ». اما عربی کسره‌ی اضافه ندارد و صفت چهار ویژگی را از اسم کپی می‌کند:

۱. جنس: مذکر یا مؤنث
۲. شمار: مفرد، مثنی یا جمع
۳. حالت: همان مصوت پایانیِ اسم (ـُ، ـَ، ـِ)
۴. معرفه یا نکره بودن: اگر اسم ال دارد، صفت هم ال می‌گیرد

مطابقت در حالت

وقتی پایان اسم عوض می‌شود، صفت هم همراهش عوض می‌شود:

• هَذَا بَيْتٌ كَبِيرٌ. — این یک خانه‌ی بزرگ است. (رفع)
• رَأَيْتُ بَيْتًا كَبِيرًا. — یک خانه‌ی بزرگ دیدم. (نصب)
• أَسْكُنُ فِي بَيْتٍ كَبِيرٍ. — در یک خانه‌ی بزرگ زندگی می‌کنم. (جر)

جمعِ اشیا: مؤنث مفرد

برای آدم‌ها صفت جمع است: الطُّلَّابُ الْمُجْتَهِدُونَ شاگردان کوشا. برای اشیا، حیوانات و مفاهیم عربی امروز صفت را مؤنث مفرد می‌آورد، هر جنسی که مفردِ اسم داشته باشد:

چند صفت و شکل‌های ویژه

چند صفت پشت سر هم می‌آیند و هر کدام جداگانه مطابقت می‌کند: بَيْتٌ كَبِيرٌ جَمِيلٌ یک خانه‌ی بزرگ و زیبا، الْمَدِينَةُ الْكَبِيرَةُ الْجَمِيلَةُ.

صفت نسبی به ـِيٌّ ختم می‌شود و مؤنثش ـِيَّةٌ است: طَعَامٌ عَرَبِيٌّ غذای عربی، اللُّغَةُ الْعَرَبِيَّةُ زبان عربی. «ـی» نسبت در فارسی همین کار را می‌کند، اما در عربی تشدید دارد و مؤنث می‌شود.

رنگ‌ها وزن مؤنث خاص خود را دارند و تنوین نمی‌گیرند: قَمِيصٌ أَحْمَرُ پیراهن قرمز، سَيَّارَةٌ حَمْرَاءُ ماشین قرمز، الْبَابُ الْأَبْيَضُ و السَّيَّارَةُ الْبَيْضَاءُ (سفید).

نکته برای فارسی‌زبانان

• صفت فارسی هیچ‌وقت عوض نمی‌شود. در عربی صفتِ اسم مؤنث مؤنث است. ✗ بِنْتٌ طَوِيلٌ / ✓ بِنْتٌ طَوِيلَةٌ
• فارسی برای آدم‌ها هم صفت را مفرد می‌آورد («مهندسان ماهر»). عربی برای جمع انسان صفت جمع می‌خواهد. ✗ مُهَنْدِسُونَ مَاهِرٌ / ✓ مُهَنْدِسُونَ مَاهِرُونَ
• برای جمعِ اشیا صفت مفرد است، اما مؤنث، حتی اگر مفردِ اسم مذکر باشد. ✗ كُتُبٌ جَدِيدٌ / ✓ كُتُبٌ جَدِيدَةٌ
• جای کسره‌ی اضافه، ال روی هر دو کلمه می‌نشیند. ✗ الْبَيْتُ كَبِيرٌ برای «خانه‌ی بزرگ» (یعنی «خانه بزرگ است») / ✓ الْبَيْتُ الْكَبِيرُ

مکالمه‌ی نمونه

هَلْ عِنْدَكَ سَيَّارَةٌ جَدِيدَةٌ؟ — ماشین نو داری؟
نَعَمْ، سَيَّارَتِي الْجَدِيدَةُ هُنَاكَ. — بله، ماشین نوام آنجاست.
السَّيَّارَةُ الْحَمْرَاءُ؟ — ماشین قرمز؟
لَا، السَّيَّارَةُ الْبَيْضَاءُ الصَّغِيرَةُ. — نه، ماشین سفیدِ کوچک.
وَالسَّيَّارَاتُ الْأُخْرَى؟ — ماشین‌های دیگر چی؟
هِيَ سَيَّارَاتُ الْجِيرَانِ. — آن‌ها ماشین‌های همسایه‌ها هستند.