ضمیرهای ملکی پیوسته (الضمائر المتّصلة)

مثل «کتابم»، با جنس

این یکی برای فارسی‌زبان آشناست. فارسی «کتابم، کتابت، کتابش» می‌گوید و عربی هم مالکیت را با پسوند نشان می‌دهد: كِتَابِي یعنی «کتابم». تفاوت اصلی این است که عربی در «ـت»، «ـش»، «ـتان» و «ـشان» جنس را از هم جدا می‌کند.

سه قاعده برای اسم

۱. اسم ال و تنوینش را از دست می‌دهد. پسوند خودش اسم را معرفه می‌کند: كِتَابٌ و الْكِتَابُ هر دو می‌شوند كِتَابِي.

۲. ة به ت تبدیل می‌شود. تای گرد پیش از پسوند به تای معمولی تبدیل می‌شود و «ت» خوانده می‌شود:

• سَيَّارَةٌ ← سَيَّارَتِي — ماشینم
• مَدْرَسَةٌ ← مَدْرَسَتُهَا — مدرسه‌اش (مال یک زن)
• غُرْفَةٌ ← غُرْفَتُنَا — اتاقمان

۳. مصوت حالت پیش از پسوند می‌ماند. در مبتدا «ـُ» می‌شنوی (كِتَابُكَ) و بعد از حرف اضافه «ـِ» (فِي كِتَابِكَ). بعد از «ـِ» یا «ای»، ضمه‌ی ـهُ و ـهُمْ هم کسره می‌شود: فِي بَيْتِهِ در خانه‌اش، فِي بَيْتِهِمْ در خانه‌شان.

افزودن صفت

اسمِ دارای پسوند معرفه است، پس صفتش ال می‌گیرد. بدون ال جمله ساخته می‌شود:

دقت کن: در فارسی پسوند به آخر ترکیب می‌رود («خانه‌ی بزرگم»)، اما در عربی پسوند به خود اسم می‌چسبد و صفت بعد از آن می‌آید.

«ـش» برای اشیا

پسوند از جنس مالک پیروی می‌کند. اگر مالک شیء باشد، جنس دستوری آن کلمه ملاک است: الْكِتَابُ وَغِلَافُهُ کتاب و جلدش، الْمَدِينَةُ وَشَوَارِعُهَا شهر و خیابان‌هایش.

نکته برای فارسی‌زبانان

• «ـش» فارسی برای مرد و زن یکی است. برای مالکِ زن ـهَا لازم است. ✗ مَرْيَمُ وَكِتَابُهُ / ✓ مَرْيَمُ وَكِتَابُهَا
• «اسمت» هم جنس دارد. به یک زن: ✗ مَا اسْمُكَ؟ / ✓ مَا اسْمُكِ؟
• صفت را پیش از پسوند نگذار، آن‌طور که فارسی «خانه‌ی بزرگم» می‌گوید. ✗ بَيْتٌ كَبِيرِي / ✓ بَيْتِي الْكَبِيرُ
• فارسی «مدرسه‌ام» را با «ه» می‌نویسد، اما در عربی تای گرد پیش از پسوند ت نوشته می‌شود. ✗ مَدْرَسَةِي / ✓ مَدْرَسَتِي

مکالمه‌ی نمونه

مَا اسْمُكِ؟ — اسمت چیست؟ (به زن)
اِسْمِي لَيْلَى. وَمَا اسْمُكَ؟ — اسمم لیلاست. اسم تو چیست؟ (به مرد)
اِسْمِي عُمَرُ. هَذِهِ سَيَّارَتِي. — اسمم عمر است. این ماشین من است.
وَهَلْ هَذَا بَيْتُكَ؟ — این خانه‌ی توست؟
لَا، هَذَا بَيْتُ أَخِي. بَيْتُهُ كَبِيرٌ. — نه، این خانه‌ی برادرم است. خانه‌اش بزرگ است.