جمله‌ی اسمیه (الجملة الاسمية)

جمله بدون فعل

فارسی در پایان جمله «است» یا «هستم» می‌آورد. عربی در زمان حال فعل ربطی ندارد. دو کلمه برای یک جمله‌ی کامل کافی است: مبتدا (الْمُبْتَدَأُ) و خبر (الْخَبَرُ). هر دو در حالت رفع‌اند؛ اسم مفرد در این حالت به ـُ یا ـٌ ختم می‌شود.

مبتدا	خبر	معنی
الْبَيْتُ	كَبِيرٌ.	خانه بزرگ است.
أَنَا	طَالِبٌ.	من دانشجو هستم.
مُحَمَّدٌ	مُهَنْدِسٌ.	محمد مهندس است.
الْجَوُّ	حَارٌّ.	هوا گرم است.
الْكِتَابُ	عَلَى الطَّاوِلَةِ.	کتاب روی میز است.
الْمُعَلِّمَةُ	فِي الصَّفِّ.	خانم معلم در کلاس است.

خبر می‌تواند صفت، اسم یا عبارتِ مکان باشد. خبرِ صفتی در جنس و شمار با مبتدا مطابقت می‌کند:

الْبِنْتُ طَوِيلَةٌ. — دختر قدبلند است.
الطُّلَّابُ مُجْتَهِدُونَ. — شاگردها کوشا هستند.

جمله یا ترکیب؟ ال تعیین می‌کند

فارسی جمله را با «است» و ترکیب وصفی را با کسره‌ی اضافه از هم جدا می‌کند: «خانه بزرگ است» و «خانه‌ی بزرگ». عربی این کار را با ال می‌کند. الگوی معمول مبتدای معرفه + خبر نکره است. اگر صفت هم ال بگیرد، دیگر خبر نیست بلکه وصف است و جمله به یک ترکیب تبدیل می‌شود.

عربی	نوع	معنی
الْبَيْتُ كَبِيرٌ	جمله	خانه بزرگ است.
الْبَيْتُ الْكَبِيرُ	ترکیب	خانه‌ی بزرگ
بَيْتٌ كَبِيرٌ	ترکیب	یک خانه‌ی بزرگ
الْبَيْتُ الْكَبِيرُ جَمِيلٌ	جمله	خانه‌ی بزرگ زیباست.

وقتی هر دو بخش معرفه‌اند، عربی معمولاً ضمیری میانشان می‌گذارد تا جمله با ترکیب اشتباه نشود: مُحَمَّدٌ هُوَ الْمُدِيرُ. — محمد مدیر است. این تنها جایی است که ضمیر شبیه «است» به نظر می‌رسد.

مبتدای نکره: اول مکان

جمله معمولاً با اسم نکره شروع نمی‌شود. برای «یک ... در ... هست» عبارت مکان را اول بیاور:

فِي الْبَيْتِ رَجُلٌ. — یک مرد در خانه است.
عَلَى الطَّاوِلَةِ كِتَابٌ. — روی میز یک کتاب هست.

مقایسه کن با الرَّجُلُ فِي الْبَيْتِ. — مرد در خانه است. اینجا مبتدا معرفه است و اول می‌آید.

گذشته و آینده

جمله‌ی بدون فعل فقط برای زمان حال است. برای «بود» و «خواهد بود» فعل كَانَ لازم است که درس جداگانه دارد: كَانَ الْبَيْتُ كَبِيرًا. — خانه بزرگ بود.

نکته برای فارسی‌زبانان

«است» را با ضمیر یا فعل ترجمه نکن. ✗ الْبَيْتُ هُوَ كَبِيرٌ. / ✗ الْبَيْتُ يَكُونُ كَبِيرٌ. / ✓ الْبَيْتُ كَبِيرٌ.
کسره‌ی اضافه‌ی فارسی در عربی معادل ندارد؛ ال روی صفت معنی را عوض می‌کند. ✗ الْبَيْتُ الْكَبِيرُ. برای «خانه بزرگ است» (یعنی «خانه‌ی بزرگ») / ✓ الْبَيْتُ كَبِيرٌ.
فارسی می‌گوید «یک مرد در خانه است». عربی با مکان شروع می‌کند. ✗ رَجُلٌ فِي الْبَيْتِ. / ✓ فِي الْبَيْتِ رَجُلٌ.
ترتیب فارسی (خبر پیش از «است» در آخر) ربطی به عربی ندارد، اما ترتیب مبتدا و خبر در هر دو زبان یکی است: اول مبتدا، بعد خبر.

مکالمه‌ی نمونه

أَيْنَ أَحْمَدُ؟ — احمد کجاست؟
أَحْمَدُ فِي الْمَكْتَبِ. — احمد در دفتر است.
هَلِ الْمَكْتَبُ بَعِيدٌ؟ — دفتر دور است؟
لَا، الْمَكْتَبُ قَرِيبٌ. — نه، دفتر نزدیک است.
وَالْجَوُّ جَمِيلٌ الْيَوْمَ. — هوا هم امروز خوب است.