Ja/nee-vragen
Een mededeling wordt een vraag door alleen de intonatie te laten stijgen en een vraagteken te zetten. Er verschuift niets: geen omkering van onderwerp en werkwoord zoals in "Ben je moe?".
- خستهای. (khaste-i) — Je bent moe.
- خستهای؟ (khaste-i?) — Ben je moe?
- فارسی حرف میزنید؟ — Spreekt u Perzisch?
In geschreven taal, op formulieren, in examens en het nieuws kan de vraag met آیا (āyā) beginnen. Dat woord voegt geen betekenis toe; het laat alleen vanaf het begin zien dat er een vraag komt:
- آیا شما ساکنِ این شهر هستید؟ — Woont u in deze stad?
Antwoorden: بله (bale), spreektaal آره (āre) — ja; نه (na), formeel خیر (kheyr) — nee.
Vraagwoorden
| Woord | Uitspraak | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| چه (spreektaal چی) | che, chi | wat | چه میخوری؟ — Wat eet je? |
| کی (formeel چه کسی) | ki | wie | او کیست؟ — Wie is hij/zij? |
| کِی | key | wanneer | کِی میآیی؟ — Wanneer kom je? |
| کجا | kojā | waar | کجا کار میکنی؟ — Waar werk je? |
| چرا | cherā | waarom | چرا خستهای؟ — Waarom ben je moe? |
| چطور (formeel چگونه) | chetor, chegune | hoe | چطور آمدی؟ — Hoe ben je gekomen? |
| چند | chand | hoeveel (telbaar) | چند سال داری؟ — Hoe oud ben je? |
| چقدر | cheghadr | hoeveel, hoe duur | این چقدر است؟ — Hoeveel kost dit? |
| کدام | kodām | welk(e) | کدام اتوبوس؟ — Welke bus? |
کی (wie) en کِی (wanneer) zien er zonder klinkertekens hetzelfde uit. Uitspraak en context maken het verschil.
Met است smelten sommige woorden samen: چیست (chist, wat is), کیست (kist, wie is), کجاست (kojāst, waar is).
De volgorde blijft staan
Het vraagwoord neemt de plek van het antwoord in:
- علی فردا میآید. — Ali komt morgen.
- علی کِی میآید؟ — Wanneer komt Ali?
Na چند en کدام komt het naamwoord in het enkelvoud: چند بچه دارید؟ — Hoeveel kinderen heeft u? کدام کتاب را میخواهی؟ — Welk boek wil je?
Een of-vraag maak je met یا (yā): چای میخوری یا قهوه؟ — Wil je thee of koffie?
Let op als Nederlandstalige
- Zet het vraagwoord niet vóór het onderwerp, zoals in "Wat wil jij?": ✗ چه تو میخواهی؟ / ✓ تو چه میخواهی؟ Zonder onderwerp staat چه vanzelf vooraan: چه میخواهی؟
- "Hoe heet je?" vertaal je niet met "hoe": ✗ چطور اسمت است؟ / ✓ اسمت چیست؟ (letterlijk: je naam is wat?).
- Na "hoeveel" gebruikt het Nederlands het meervoud, het Perzisch niet: ✗ چند کتابها داری؟ / ✓ چند کتاب داری؟
- آیا is niet fout in een gesprek, maar klinkt tegen een vriend als een nieuwslezer. Zeg daar gewoon خستهای؟
Voorbeelddialoog
ببخشید، ایستگاهِ مترو کجاست؟ — Pardon, waar is het metrostation?
کدام ایستگاه؟ — Welk station?
ایستگاهِ انقلاب. چطور میتوانم بروم؟ — Station Enqelab. Hoe kom ik daar?
مستقیم بروید، دست چپ است. — Loop rechtdoor, het is aan de linkerkant.