Deelwoord plus de korte vorm van "zijn"
Zet ـه achter de verledentijdsstam en je hebt het voltooid deelwoord: رفت → رفته, خورد → خورده, دید → دیده. Daarachter komen de korte vormen van "zijn". Er is geen keuze tussen "hebben" en "zijn" zoals in het Nederlands.
| Persoon | Vorm | Uitspraak |
|---|---|---|
| من | رفتهام | rafte-am |
| تو | رفتهای | rafte-i |
| او | رفته است | rafte ast |
| ما | رفتهایم | rafte-im |
| شما | رفتهاید | rafte-id |
| آنها | رفتهاند | rafte-and |
Alle vormen krijgen een halve spatie. De derde persoon houdt است als apart woord; in spreektaal krimpt dat tot رفته.
De ontkenning gaat op het deelwoord: نرفتهام، نخوردهایم، ندیده است. Samengestelde werkwoorden: کار کردهام (ik heb gewerkt), صحبت نکردهایم (we hebben niet gepraat).
Waarvoor je hem gebruikt
Een handeling zonder genoemd tijdstip, waarvan het resultaat of de ervaring nu nog telt:
- تا حالا به ایران رفتهای؟ — Ben je weleens in Iran geweest?
- غذا خوردهام، گرسنه نیستم. — Ik heb gegeten, ik heb geen honger.
- هنوز نیامده است. — Hij is nog niet gekomen.
- این فیلم را سه بار دیدهام. — Ik heb deze film drie keer gezien.
Tegenover de verleden tijd
| Perzisch | Nederlands |
|---|---|
| دیروز رفتم. | Ik ben gisteren gegaan. (vast tijdstip) |
| رفتهام. | Ik ben er geweest. (geen tijdstip, de ervaring telt) |
| کتاب را خواندم. | Ik heb het boek gelezen (toen). |
| کتاب را خواندهام. | Ik heb het boek gelezen (en ken het dus). |
In gesprekken neemt de verleden tijd vaak het werk over: فیلم را دیدم in plaats van دیدهام, en هنوز نیامد naast هنوز نیامده است. Bij تا حالا (ooit) is de voltooide tijd het gewoonst.
Let op als Nederlandstalige
- Het Nederlands gebruikt "heb gegeten" ook bij een vast tijdstip ("ik heb gisteren gegeten"). Het Perzisch neemt dan de verleden tijd: دیروز غذا خوردم. Bewaar خوردهام voor zinnen zonder tijdstip.
- Er is geen los hulpwerkwoord zoals "heb" of "ben": ✗ دارم رفته. / ✗ هستم رفته. / ✓ رفتهام.
- "Ik woon hier al twee jaar" staat in het Nederlands in de tegenwoordige tijd, en in het Perzisch ook: دو سال است که اینجا زندگی میکنم. Het verschil is de constructie ... سال است که, letterlijk "het is twee jaar dat".
- Schrijf de halve spatie: ✗ رفتهام / ✓ رفتهام.
Voorbeelddialoog
تا حالا اصفهان رفتهای؟ — Ben je weleens in Isfahan geweest?
نه، هیچوقت نرفتهام. — Nee, nog nooit.
من سه بار رفتهام. خیلی قشنگ است. — Ik ben er drie keer geweest. Het is heel mooi.
پس عکسهایت را ندیدهام. — Dan heb ik jouw foto's nog niet gezien.