بـ plus de tegenwoordigetijdsstam
In het Nederlands is de gebiedende wijs gewoon de stam: "Ga!", "Eet!". Het Perzisch zet vóór de tegenwoordigetijdsstam het voorvoegsel بـ. Het enkelvoud heeft geen uitgang; het meervoud, dat ook de beleefde vorm is, krijgt ـید.
| Infinitief | Stam | tegen تو | tegen شما |
|---|---|---|---|
| رفتن | رو | برو (boro) | بروید |
| خوردن | خور | بخور (bokhor) | بخورید |
| نوشتن | نویس | بنویس (benevis) | بنویسید |
| گفتن | گو | بگو (begu) | بگویید |
| دیدن | بین | ببین (bebin) | ببینید |
| دادن | ده | بده (bede) | بدهید |
| بودن | باش | باش | باشید |
| آمدن | آ | بیا | بیایید |
بیا en بیایید zijn onregelmatig en komen heel vaak voor. Het voorvoegsel klinkt meestal als be-, vóór een lettergreep met o vaak als bo- (boro, bokhor).
De ontkenning
نـ komt in de plaats van بـ:
- نرو! — Ga niet!
- این را نخورید. — Eet dit niet.
- نگران نباش. — Maak je geen zorgen.
Samengestelde werkwoorden
Met کردن valt het voorvoegsel weg; bij andere lichte werkwoorden blijft het vaak staan:
- کار کن. — Werk.
- صبر کنید. — Wacht u even.
- گوش بده. — Luister.
- تلفن نزن. — Bel niet.
Beleefdheid
Gebruik de vorm op ـید tegen iedereen die je met شما aanspreekt; het kale enkelvoud klinkt tegen een onbekende bot, zoals "Ga zitten!" tegenover "Gaat u zitten". لطفاً verzacht elk bevel: لطفاً در را ببندید. — Wilt u de deur dichtdoen?
بفرمایید is de beleefde alleskunner: "gaat uw gang", "komt u binnen", "alstublieft" (bij het aangeven), "neemt u plaats".
"Laten we ..." druk je uit met de aanvoegende wijs (les 20), los of na بیا: برویم. — Laten we gaan. بیا شام بخوریم. — Kom, laten we avondeten.
Let op als Nederlandstalige
- De Nederlandse gebiedende wijs is de kale stam. De Perzische heeft het voorvoegsel nodig: ✗ رو! / ✓ برو!
- "Eet niet" zet de ontkenning niet als los woord ervoor of erachter, en ook niet bovenop بـ: ✗ نه بخور / ✗ نبخور / ✓ نخور.
- Gebruik de tegenwoordigetijdsstam, niet de verleden: ✗ برفت / ✓ برو.
- Tegen een collega of loketmedewerker kies je het meervoud, net als je "u" zou zeggen: بنشینید in plaats van بنشین.
Voorbeelddialoog
ببخشید، در را ببندید لطفاً. — Pardon, wilt u de deur dichtdoen?
چشم. بفرمایید بنشینید. — Natuurlijk. Neemt u plaats.
ممنون. نگران نباشید، زود میروم. — Dank u. Maakt u zich geen zorgen, ik ga zo weer.
عجله نکنید. — Haast u niet.