Waar ze voor staan
Een persoonlijk voornaamwoord vervangt de persoon of de zaak die iets doet. Het Duits heeft dezelfde driedeling als het Nederlands: een vertrouwd enkelvoud du («jij»), een vertrouwd meervoud ihr («jullie») en een beleefde vorm Sie («u»), die voor één persoon én voor een groep geldt.
De vormen
| Persoon | Duits | Nederlands | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| 1e enkelvoud | ich | ik | Ich komme aus Kanada. |
| 2e enkelvoud, informeel | du | jij, je | Du wohnst in Berlin. |
| 3e enkelvoud | er / sie / es | hij, zij, het | Er arbeitet viel. |
| 1e meervoud | wir | wij, we | Wir lernen Deutsch. |
| 2e meervoud, informeel | ihr | jullie | Ihr seid sehr nett. |
| 3e meervoud | sie | zij, ze | Sie spielen Fußball. |
| beleefd, enkel- en meervoud | Sie | u | Woher kommen Sie? |
ich krijgt een kleine letter, behalve aan het begin van de zin. Het beleefde Sie krijgt altijd een hoofdletter, ook midden in de zin. Het Nederlandse «u» schrijf je juist klein, dus dat is een verschil dat je in het Duits moet volhouden.
Eén woord, drie betekenissen: sie / Sie
De werkwoordsvorm en de hoofdletter verklappen welke bedoeld is:
- Sie ist Lehrerin. — Zij is lerares. (werkwoord op -t, of ist)
- Sie sind Lehrer. — Zij zijn leraren. (werkwoord op -en, of sind)
- Sind Sie Frau Weber? — Bent u mevrouw Weber? (hoofdletter midden in de zin)
Aan het begin van een zin zien sie (zij, meervoud) en Sie (u) er hetzelfde uit; dan beslist de context.
er, sie, es volgen het woordgeslacht
Het voornaamwoord richt zich naar het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord, niet naar wat het ding is:
- Der Tisch ist neu. Er ist schön. — De tafel is nieuw. Hij is mooi.
- Die Lampe ist alt. Sie ist kaputt. — De lamp is oud. Hij is stuk.
- Das Buch ist gut. Es ist spannend. — Het boek is goed. Het is spannend.
du of Sie?
| du / ihr gebruik je bij | Sie gebruik je bij |
|---|---|
| familie, vrienden, kinderen | onbekenden, ambtenaren, artsen |
| medecursisten, vaak collega's | je huisbaas, klanten, winkelpersoneel |
| dieren, online fora | docenten van volwassenen (tenzij ze du aanbieden) |
Bij twijfel begin je met Sie. De oudere of hogergeplaatste persoon biedt du aan: Wollen wir uns duzen? Overstappen op du heet duzen, formeel blijven heet siezen. Duitsers gaan hier strenger mee om dan Nederlanders: in een winkel of op kantoor is Sie de norm, ook bij mensen van je eigen leeftijd.
Let op als Nederlandstalige
- «Jullie» is ihr, niet Sie. De vorm Sie is alleen beleefd: ✗ Sie seid meine Freunde. / ✓ Ihr seid meine Freunde.
- ihr is als onderwerp «jullie» en niet «haar». ✗ Ihr ist meine Schwester. / ✓ Sie ist meine Schwester.
- Het voornaamwoord volgt het Duitse geslacht. Bij een vrouwelijk woord is het sie, ook als je in het Nederlands «hij» zegt: ✗ Die Lampe ist alt. Er ist kaputt. / ✓ Die Lampe ist alt. Sie ist kaputt.
- Bij Sie staat het werkwoord in de meervoudsvorm, terwijl «u» in het Nederlands een enkelvoudig werkwoord krijgt: ✗ Kommt Sie aus England? / ✓ Kommen Sie aus England?
Voorbeelddialoog
Guten Tag. Sind Sie Herr Schmidt? — Goedemiddag. Bent u meneer Schmidt?
Ja, das bin ich. Und wer sind Sie? — Ja, dat ben ik. En wie bent u?
Ich bin Anna Kowalski, die neue Kollegin. — Ik ben Anna Kowalski, de nieuwe collega.
Freut mich. Wir sagen hier alle du. Ich bin Jonas. — Aangenaam. We tutoyeren elkaar hier allemaal. Ik ben Jonas.
Gern. Woher kommst du, Jonas? — Graag. Waar kom jij vandaan, Jonas?