ضمیرهای شخصی (الضمائر المنفصلة)

ضمیرهای جدا

فارسی برای «او» یک کلمه دارد و فرقی نمی‌کند درباره‌ی مرد حرف بزنی یا زن. عربی نه فقط در «او»، بلکه در «تو»، «شما» و «آن‌ها» هم جنس را نشان می‌دهد. ده ضمیر پرکاربرد:

أَنَا و نَحْنُ برای هر دو جنس یکسان‌اند.

ضمیر در جمله‌های ساده

عربی در زمان حال فعل «بودن» ندارد. ضمیر و یک اسم کنار هم جمله‌ی کامل می‌سازند و «هستم» یا «است» ترجمه نمی‌شود:

• أَنَا طَالِبٌ. — من دانشجو هستم. (گوینده مرد است)
• أَنَا طَالِبَةٌ. — من دانشجو هستم. (گوینده زن است)
• أَنْتِ مُعَلِّمَةٌ. — تو معلم هستی. (به یک زن)
• هُوَ مُهَنْدِسٌ. — او مهندس است.
• هُمْ مُعَلِّمُونَ. — آن‌ها معلم‌اند. (مردان یا گروه مختلط)
• هُنَّ مُعَلِّمَاتٌ. — آن‌ها معلم‌اند. (زنان)

کنار فعل، ضمیر معمولاً حذف می‌شود، درست مثل فارسی که «درس می‌خوانم» می‌گوید و «من» را نمی‌آورد. أَدْرُسُ یعنی «درس می‌خوانم» و أَنَا أَدْرُسُ فقط تأکید بیشتری دارد.

چهار قاعده درباره‌ی جنس

• ضمیر خنثی برای اشیا نیست. هر شیء مذکر یا مؤنث است و با هُوَ یا هِيَ به آن اشاره می‌شود: أَيْنَ الْكِتَابُ؟ هُوَ هُنَا. — کتاب کجاست؟ اینجاست.
• گروه مختلط مذکر است. نُه زن و یک مرد می‌شوند هُمْ و أَنْتُمْ. فقط گروهی که همه‌اش زن باشد هُنَّ یا أَنْتُنَّ است.
• جمعِ اشیا هِيَ می‌گیرد. چند کتاب یا چند ماشین را با ضمیر مؤنث مفرد می‌گویند: الْكُتُبُ؟ هِيَ هُنَاكَ. — کتاب‌ها؟ آنجا هستند.
• «شما»ی احترام به کار نمی‌رود. با رئیس، کارمند اداره و افراد مسن هم أَنْتَ یا أَنْتِ می‌گویی. احترام را با عنوان نشان می‌دهند: يَا أُسْتَاذُ، يَا سَيِّدَتِي.

نگاهی به مثنی

عربی برای دقیقاً دو نفر شکل جدا دارد: أَنْتُمَا (شما دو نفر) و هُمَا (آن دو نفر). فعلاً فقط آن‌ها را بشناس؛ در درس مثنی کامل می‌آیند.

نکته برای فارسی‌زبانان

• «او»ی فارسی بی‌جنس است، برای همین فارسی‌زبان‌ها برای زن هم هُوَ می‌گویند. ✗ مَرْيَمُ؟ هُوَ طَالِبَةٌ. / ✓ مَرْيَمُ؟ هِيَ طَالِبَةٌ.
• «تو» هم جنس دارد. به یک زن: ✗ أَنْتَ طَالِبَةٌ. / ✓ أَنْتِ طَالِبَةٌ. بدون حرکت هر دو أنت نوشته می‌شوند و فرق فقط در مصوت آخر شنیده می‌شود.
• در فارسی «شما» برای یک نفر نشانه‌ی ادب است. در عربی معیار أَنْتُمْ برای یک نفر معمول نیست و شنونده را جمع می‌بندد. ✗ هَلْ أَنْتُمُ الْمُدِيرُ؟ / ✓ هَلْ أَنْتَ الْمُدِيرُ؟ (آیا شما مدیر هستید؟)
• «آن» برای شیء در عربی جنس کلمه را می‌گیرد. ✗ السَّيَّارَةُ؟ هُوَ جَدِيدَةٌ. / ✓ السَّيَّارَةُ؟ هِيَ جَدِيدَةٌ. (ماشین؟ نو است.)

مکالمه‌ی نمونه

مَنْ أَنْتَ؟ — تو کی هستی؟ (به مرد)
أَنَا كَرِيمٌ. أَنَا طَالِبٌ. وَمَنْ أَنْتِ؟ — من کریم هستم. دانشجو هستم. تو کی هستی؟ (به زن)
أَنَا مَرْيَمُ. أَنَا مُعَلِّمَةٌ. — من مریم هستم. معلم هستم.
وَمَنْ هُمْ؟ — آن‌ها کی هستند؟
هُمْ أَصْدِقَائِي. — آن‌ها دوستان من هستند.