Twee vormen voor "ben, bent, is"
Het Perzisch heeft een volledig werkwoord هستم، هستی، است... en een reeks korte uitgangen die aan het woord ervoor vastzitten. Ze betekenen hetzelfde. De korte vormen zijn gewoner in spreektaal en alledaagse teksten; de volle vormen klinken iets zorgvuldiger of nadrukkelijker. Zoals elk Perzisch werkwoord staat "zijn" achteraan in de zin.
- من خسته هستم. (man khaste hastam) — Ik ben moe.
- من خسته*ام.* (man khaste-am) — Ik ben moe.
Alle vormen
| Persoon | Volle vorm | Na medeklinker: خوب (goed) | Na slot-ه: خسته (moe) | Ontkenning |
|---|---|---|---|---|
| من | هستم | خوبم (khubam) | خستهام (khaste-am) | نیستم (nistam) |
| تو | هستی | خوبی (khubi) | خستهای (khaste-i) | نیستی |
| او | است | خوب است (khub ast) | خسته است | نیست (nist) |
| ما | هستیم | خوبیم (khubim) | خستهایم (khaste-im) | نیستیم |
| شما | هستید | خوبید (khubid) | خستهاید (khaste-id) | نیستید |
| آنها | هستند | خوبند (khuband) | خستهاند (khaste-and) | نیستند |
Spellingregels:
- Na een medeklinker plak je de uitgang er direct aan: خوبم، معلمم (moallemam, ik ben leraar).
- Na een stomme ه aan het eind (de klank e) begint de uitgang met ا, met een halve spatie ertussen: خستهام، گرسنهایم.
- Na ا of و wordt است vaak ingekort tot ـست: کجاست؟ (kojāst) — Waar is het?
- است zelf schrijf je na een medeklinker los: خوب است.
است en هست
است is het gewone "is". هست betekent "is er, is aanwezig, bestaat", of benadrukt dat iets echt zo is:
- هوا سرد است. — Het is koud (het weer).
- علی خانه هست؟ — Is Ali thuis?
- نیست is de ontkenning van allebei: علی خانه نیست. — Ali is niet thuis.
Ontkenning en vraag
De ontkenning is één woord, نیستم، نیستی، نیست..., ook achteraan. Een ja/nee-vraag houdt dezelfde volgorde, met stijgende intonatie en een vraagteken:
- ما ایرانی نیستیم. — Wij zijn geen Iraniërs.
- شما خسته*اید؟* — Bent u moe?
Spreektaal: ـه voor است
In spreektaal wordt است na een medeklinker ـه (e): خوب است → خوبه (khube), گران است → گرونه (gerune). Die vormen horen in gesprekken en chats, niet in formele teksten.
Let op als Nederlandstalige
- In het Nederlands staat "ben" op de tweede plaats, in het Perzisch altijd achteraan: ✗ من هستم خسته. / ✓ من خسته هستم.
- "Niet" en "geen" zijn geen los woord, de ontkenning zit in het werkwoord: ✗ من نه خسته هستم. / ✓ من خسته نیستم.
- "Ik heb het koud" zeg je niet met "zijn" en een persoon als onderwerp: ✗ من سرد هستم. (dat betekent "ik ben een kil mens") / ✓ سردم است. (sardam ast; spreektaal سردمه).
- Na slot-ه hoort de ا met een halve spatie: ✗ خستهم / ✓ خستهام.
Voorbeelddialoog
سلام، خوبی؟ — Hoi, gaat het goed?
خوبم، ممنون. تو هم خوبی؟ — Goed, dank je. Met jou ook?
نه، خیلی خوب نیستم. خستهام. — Nee, niet zo goed. Ik ben moe.
مریم کجاست؟ — Waar is Maryam?
خانه است. — Ze is thuis.