Zes personen, geen geslacht
Het Perzisch heeft voor elke persoon één onderwerpsvorm. Grammaticaal geslacht bestaat in de hele taal niet, dus er is geen apart woord voor "hij" en "zij".
| Persoon | Voornaamwoord | Uitspraak | Nederlands |
|---|---|---|---|
| 1e enkelvoud | من | man | ik |
| 2e enkelvoud | تو | to | jij (informeel) |
| 3e enkelvoud | او | u | hij, zij |
| 1e meervoud | ما | mā | wij |
| 2e meervoud | شما | shomā | jullie, of u tegen één persoon |
| 3e meervoud | آنها | ānhā | zij (meervoud) |
- من اهل هلند هستم. (man ahl-e holand hastam) — Ik kom uit Nederland.
- او معلم است. (u moallem ast) — Hij is leraar. / Zij is lerares.
- ما خسته هستیم. (mā khaste hastim) — Wij zijn moe.
او: één woord voor hij en zij
او verwijst naar een persoon, man of vrouw. Wie er bedoeld is, blijkt uit de context of de naam. Voor dingen gebruik je آن (ān, het, dat): آن گران است. — Het is duur.
In de spreektaal klinken beide als اون (un), en "zij" meervoud als اونها of اونا (unhā, unā). Die spellingen zie je in chats en ondertitels, niet in formele teksten.
تو en شما: jij en u
تو gebruik je voor familie, goede vrienden en kinderen. شما is "jullie", en ook de beleefde vorm tegen één persoon: een onbekende, een collega, een ambtenaar, een oudere. Dat lijkt op het Nederlandse "u", met één verschil: bij شما staat het werkwoord altijd in het meervoud.
- شما کجا زندگی میکنید؟ — Waar woont u? (tegen één persoon, beleefd)
- تو کجا زندگی میکنی؟ — Waar woon jij? (tegen een vriend)
Formeel en respectvol over een derde
| Vorm | Gebruik |
|---|---|
| وی (vey) | hij/zij in het nieuws en in formele teksten |
| ایشان (ishān) | respectvol hij/zij (een docent, een gast), of formeel "zij" voor personen |
Respect zie je ook aan het werkwoord: ایشان آمدند. — Hij/Zij is aangekomen (meervoudsvorm voor één persoon die je respecteert).
Het voornaamwoord valt meestal weg
De uitgang van het werkwoord laat de persoon al zien. Daarom laat je het onderwerp weg, tenzij je nadruk of contrast wilt:
- میروم. (miravam) — Ik ga.
- خستهای؟ (khaste-i) — Ben je moe?
- من چای میخورم، تو قهوه. — Ik drink thee, jij koffie. (contrast, dus met voornaamwoord)
Let op als Nederlandstalige
- Het Nederlands kiest altijd tussen hij en zij. او doet dat nooit. Zoek dus geen tweede vorm. In geschreven Perzisch is آن voor dingen en او voor personen: او دکتر است. (Zij is dokter.) In spreektaal hoor je ook اون دکتره over een persoon.
- Het beleefde شما krijgt het meervoud, ook tegen één persoon. Het Nederlandse "u bent" zet je niet over: ✗ شما خسته هستی؟ / ✓ شما خسته هستید؟
- Een Nederlandse zin heeft altijd een onderwerp. Een Perzische zin niet. من in elke zin herhalen is niet fout, maar klinkt zwaar: من بلند میشوم، من صبحانه میخورم. Natuurlijker: بلند میشوم و صبحانه میخورم.
- Tutoyeren gaat in Iran minder snel dan in Nederland. تو tegen een loketmedewerker klinkt onbeleefd: beter شما اسمتان چیست؟ dan تو اسمت چیست؟
Voorbeelddialoog
سلام، شما آقای احمدی هستید؟ — Hallo, bent u meneer Ahmadi?
نه، من رضا هستم. ایشان آقای احمدی هستند. — Nee, ik ben Reza. Dat is meneer Ahmadi.
او معلم است؟ — Is hij leraar?
بله، معلم است. — Ja, hij is leraar.