Van rechts naar links, 32 letters
Perzisch schrijf je met een aangepast Arabisch schrift, van rechts naar links. Hoofdletters bestaan niet. De meeste letters worden aan de volgende letter vastgeschreven, zodat een letter een andere vorm krijgt afhankelijk van zijn plek in het woord. Getallen zijn de uitzondering: die lees je van links naar rechts, ook midden in een Perzische zin (سال ۱۴۰۳, sāl-e 1403).
De 32 letters: ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی
Vier ervan bestaan niet in het Arabisch en zijn voor Perzische klanken toegevoegd: پ (p), چ (ch, als tsj in "tsjilpen"), ژ (zh, als de j in "journaal") en گ (g, als de g in "goal").
| Letter | Los | Begin | Midden | Eind | Klank |
|---|---|---|---|---|---|
| be | ب | بـ | ـبـ | ـب | b |
| sin | س | سـ | ـسـ | ـس | s |
| he | ه | هـ | ـهـ | ـه | h, of e aan het woordeinde |
| dāl | د | د | ـد | ـد | d (verbindt nooit naar links) |
In de transcriptie in deze cursus is ā een lange, donkere a, u klinkt als oe, kh als de Nederlandse ch in "lachen", sh als sj.
Letters die niet naar links verbinden
Zeven letters hechten wel aan de letter ervoor, maar nooit aan de letter erna: ا د ذ ر ز ژ و. Daarna begint het woord opnieuw met een beginvorm, en daardoor lijkt één woord uit losse stukjes te bestaan:
- دوست (dust) — vriend: د en و staan los, daarna hangt ست aan elkaar.
- روز (ruz) — dag: drie losse letters.
- زندگی (zendegi) — leven.
Eén klank, meerdere letters
Het Perzisch leende veel Arabische woorden en hield hun spelling, maar niet hun uitspraak. Welke letter in zo'n woord staat, leer je per woord.
| Klank | Letters | Voorbeelden |
|---|---|---|
| t | ت ط | تو (to, jij), طلا (talā, goud) |
| s | س ث ص | سال (sāl, jaar), صبح (sobh, ochtend) |
| z | ز ذ ض ظ | زن (zan, vrouw), ظهر (zohr, middag) |
| h | ه ح | هوا (havā, lucht, weer), حال (hāl, toestand) |
Klinkers
Lange klinkers schrijf je wel: ا/آ (ā), و (u), ی (i). De drie korte klinkers a, e, o schrijf je meestal niet. Er bestaan kleine tekentjes voor (َ zebar = a, ِ zir = e, ُ pish = o), maar die zie je alleen in lesboeken en waar een woord anders dubbelzinnig is:
- گُل (gol) — bloem
- گِل (gel) — modder
In gewone tekst staat er twee keer گل en beslist de context. Een ه aan het eind na een medeklinker is meestal de klinker e: خانه (khāne, huis).
Toetsenbord: ی, ک en de halve spatie
De Perzische ی heeft aan het woordeinde geen puntjes, en de Perzische ک heeft een rechte bovenstreep. Een Arabisch toetsenbord maakt andere tekens (Unicode 064A en 0643) die er bijna hetzelfde uitzien, maar zoeken en spellingcontrole verstoren. Zet dus een Perzische toetsenbordindeling aan.
De halve spatie (نیمفاصله, Unicode 200C) houdt twee woorddelen uit elkaar zonder echte spatie. Op de meeste Perzische indelingen typ je die met Shift+spatie.
- میروم (miravam) — ik ga
- کتابها (ketābhā) — boeken
Let op als Nederlandstalige
- Je verwacht dat elke klinker geschreven wordt, zoals in het Nederlands. کرد kan کَرد (kard, deed) of کُرد (kord, Koerd) zijn. Leer een nieuw woord altijd met de uitspraak erbij.
- Een gewone spatie of helemaal geen spatie in plaats van de halve spatie: می روم en میروم zie je vaak, maar de standaardspelling is میروم.
- In het Nederlands hoort bij een klank meestal een vaste letter (op ei/ij en au/ou na). Hier niet: ✗ سبح / ✓ صبح (sobh, ochtend).
- Lees de transcriptie niet als Nederlands. De u in dust (دوست) klinkt als oe, en de e in گِل (gel) is een korte e zoals in "pet", nooit een doffe e zoals in "de".
Voorbeelddialoog
این کلمه چیست؟ — Wat is dit woord?
گُل است. — Het is gol (bloem).
گُل یا گِل؟ — Gol of gel (modder)?
گُل. در باغ است. — Gol. Hij staat in de tuin.