عددهای ۱۱ به بالا و معدود

بخش سخت، معدود است

فارسی بعد از هر عددی اسم مفرد می‌آورد: سه کتاب، بیست کتاب، صد کتاب. عربی بسته به بزرگی عدد، شمار و حالت معدود را عوض می‌کند. سه گروه همه‌چیز را پوشش می‌دهند:

در دو گروه آخر معدود مثل فارسی مفرد است؛ فقط حالتش را باید درست گذاشت.

۳ تا ۱۰: جنس برعکس، معدود جمع

یادآوری قاعده‌ای که قبلاً دیدی: عدد جنسی مخالف معدود می‌گیرد و معدود جمعِ مجرور است.

• ثَلَاثَةُ كُتُبٍ — سه کتاب (كِتَابٌ مذکر است، پس عدد ة دارد)
• ثَلَاثُ سَيَّارَاتٍ — سه ماشین (سَيَّارَةٌ مؤنث است، پس عدد ة ندارد)
• خَمْسَةُ طُلَّابٍ / خَمْسُ طَالِبَاتٍ — پنج شاگرد پسر / پنج شاگرد دختر

۱۱ تا ۱۹: مفرد منصوب

از یازده به بعد معدود مفرد و منصوب با تنوین است: طَالِبًا، كِتَابًا، سَيَّارَةً. به آن التَّمْيِيزُ می‌گویند.

یازده و دوازده به‌طور عادی با معدود مطابقت می‌کنند. از سیزده تا نوزده یکان جنس برعکس را حفظ می‌کند و عَشَرَ با معدود مطابقت می‌کند.

هر دو جزء این عددها به فتحه ختم می‌شوند و با حالت عوض نمی‌شوند، جز اِثْنَا عَشَرَ که جزء اولش مثل مثنی رفتار می‌کند: رَأَيْتُ اثْنَيْ عَشَرَ طَالِبًا.

۲۰ تا ۹۹

دهگان‌ها جمع مذکر سالم‌اند و جنس ندارند: عِشْرُونَ، ثَلَاثُونَ، أَرْبَعُونَ، خَمْسُونَ. بعد از حرف اضافه یا در جای مفعول عِشْرِينَ و مانند آن می‌شوند. معدود مفرد منصوب می‌ماند.

• فِي الصَّفِّ عِشْرُونَ طَالِبًا. — در کلاس بیست شاگرد هست.
• قَرَأْتُ ثَلَاثِينَ كِتَابًا. — سی کتاب خواندم.

برخلاف فارسی («بیست و پنج»)، یکان پیش از دهگان می‌آید و با وَ وصل می‌شود، و همچنان جنس برعکس دارد:

• خَمْسَةٌ وَعِشْرُونَ كِتَابًا — بیست و پنج کتاب
• ثَلَاثٌ وَعِشْرُونَ سَيَّارَةً — بیست و سه ماشین

۱۰۰ و ۱۰۰۰: دوباره مجرور

مِئَةٌ (به شکل مِائَةٌ هم نوشته می‌شود) و أَلْفٌ با اسم مفرد مجرور اضافه می‌سازند:

• مِئَةُ كِتَابٍ — صد کتاب
• أَلْفُ طَالِبٍ — هزار شاگرد
• مِئَتَا صَفْحَةٍ — دویست صفحه

عدد ترتیبی

عدد ترتیبی صفت است و مثل فارسی («درس سوم») بعد از اسم می‌آید، اما در جنس، اعراب و معرفه‌بودن مطابقت می‌کند: الْأَوَّلُ، الثَّانِي، الثَّالِثُ، الرَّابِعُ، الْخَامِسُ، مؤنث الْأُولَى، الثَّانِيَةُ، الثَّالِثَةُ.

• الدَّرْسُ الثَّالِثُ — درس سوم
• الصَّفْحَةُ الْخَامِسَةُ — صفحه‌ی پنجم

نکته برای فارسی‌زبانان

• ترتیب «بیست و پنج» فارسی را نیاور؛ یکان اول است. ✗ عِشْرُونَ وَخَمْسَةٌ كِتَابًا / ✓ خَمْسَةٌ وَعِشْرُونَ كِتَابًا
• معدود بعد از ۱۱ تا ۹۹ مثل فارسی مفرد است، اما منصوب. ✗ عِشْرُونَ كِتَابٌ / ✓ عِشْرُونَ كِتَابًا
• بعد از ۳ تا ۱۰ معدود برخلاف فارسی جمع است. ✗ ثَلَاثَةُ كِتَابٍ / ✓ ثَلَاثَةُ كُتُبٍ
• بعد از صد حالت دوباره عوض می‌شود. ✗ مِئَةُ كِتَابًا / ✓ مِئَةُ كِتَابٍ

مکالمه‌ی نمونه

كَمْ طَالِبًا فِي الصَّفِّ؟ — چند شاگرد در کلاس است؟
فِيهِ ثَلَاثَةٌ وَعِشْرُونَ طَالِبًا وَخَمْسَ عَشْرَةَ طَالِبَةً. — بیست و سه شاگرد پسر و پانزده شاگرد دختر دارد.
وَكَمْ كِتَابًا فِي الْمَكْتَبَةِ؟ — کتابخانه چند کتاب دارد؟
أَكْثَرُ مِنْ أَلْفِ كِتَابٍ. — بیش از هزار کتاب.
اِفْتَحُوا الصَّفْحَةَ الْخَامِسَةَ مِنَ الدَّرْسِ الثَّالِثِ. — صفحه‌ی پنجمِ درس سوم را باز کنید.